DİYABETTE BESLENME NASIL OLMALIDIR?

Diyabetes Mellitus, kan şekeri (glukoz) düzeylerinin normalin üzerine çıkmasıyla karakterize kronik metabolik bir hastalıktır.  Temel olarak iki ana tipi vardır:

1. Tip 1 Diyabet

• Pankreastaki beta hücrelerinin otoimmün yıkımı sonucu mutlak insülin eksikliği oluşur.
• Genellikle çocukluk ve genç erişkinlikte başlar.
• Toplam diyabet vakalarının %5–10’unu oluşturur.

2. Tip 2 Diyabet

• İnsülin direnci + göreceli insülin eksikliği ile seyreder.
• En yaygın tiptir (vakaların %90–95’i).
• Fazla kilo, bel çevresi artışı, düşük fiziksel aktivite ve genetik faktörlerle ilişkilidir.

Kan şekeri normalden yüksek, ancak diyabet seviyesinde olmadığı durumlarda ise prediyabet oluşur.  Her yıl yetişkinlerin yaklaşık %5–10’u prediyabetten diyabete geçmektedir ve sıklığı gün geçtikçe daha çok artmaktadır. Uluslararası Diyabet Federasyonu’na (IDF) göre; dünyada 537 milyon yetişkinin diyabetli olduğu bildirilmektedir. 

Diyabet riskini arttıran beslenmeyle ilişkili risk faktörleri ise; aşırı enerji alımı (obezite), abdominal (karın bölgesi yağlanması), yüksek işlenmiş karbonhidrat tüketimi, şekerli içecekler, yüksek kırmızı & işlenmiş et tüketimi, doymuş yağ ve trans yağ tüketimi, düşük lif ve düşük tam tahıl tüketimi, düşük sebze-meyve tüketimidir. Bunun yanında sedanter yaşam tarzı, sigara, kronik uyku yetersizliği, stres ve kortizol yüksekliği de diğer risk faktörleri arasındadır.

Tip 1 Diyabette Beslenme: Tip 1 diyabette vücudun insülin üretimi yoktur. Bu nedenle beslenmenin odağı, insülin ile alınan karbonhidratı uyumlu hale getirmektir.

1. Karbonhidrat Sayımı Önemlidir.

• Gün içinde tüketilen karbonhidrat miktarı, yapılacak insülin dozunu etkiler. Bu nedenle öğünlerdeki ekmek, meyve, tahıl, makarna gibi besinlerin karbonhidrat miktarını bilmek büyük kolaylık sağlar.

2. Düşük Glisemik İndeksli (GI) Besinler Tercih Edilmelidir.

• Yani kan şekerini yavaş yükselten yiyecekler tercih edilmelidir. Örneğin; tam tahıllar, baklagiller, sebze ve posası yüksek meyveler (elma, armut, çilek gibi) vb. gibi

3. Yağlı ve Çok Proteinli Öğünlere Dikkat Edilmelidir.

• Pizza, hamburger, kızartmalar → geç ama yüksek glukoz artışı yapabilir. Bu nedenle insülin zamanlaması önemli olabilir.

4. Spor Yaparken Ek Karbonhidrat Gerekebilir.

Egzersiz sırasında kan şekeri düşebileceği için: Bireylerin yanında meyve, süt, galeta, küçük meyve suyu bulundurmak faydalıdır.

Tip 2 Diyabette Beslenme: Tip 2 diyabette beslenme tedavisi, hastalığın kontrolünde en etkili yöntemlerden biridir. Birçok kişide doğru beslenme ve hareketle kan şekeri belirgin şekilde düşebilir.

1. Kilo Kontrolü Çok Önemlidir.

Fazla kilonun %5–10’unu vermek bile:

• Kan şekerini dengeler.
• İnsülin direncini azaltır.
• HbA1c düzeyini düşürür.

2. En Faydalı Beslenme Modeli: Akdeniz Tipi Beslenme

Bilimsel çalışmalar, Tip 2 diyabetli bireylerde Akdeniz tipi beslenmenin çok etkili olduğunu göstermektedir. Bu modelde: Zeytinyağı, sebze–meyve, balık, kuruyemiş tam tahıllar ön plandadır. Kırmızı et, tereyağı ve işlenmiş gıdalar ise azaltılır.

3. Basit Karbonhidratlar Azaltılmalıdır.

Bu besinler kan şekerini hızla yükseltmektedir: Beyaz unlu gıdalar, pirinç, patates püresi, şeker ve şekerli içecekler vb. gibi. Bunları azaltmak büyük fark yaratır.

4. Liften Zengin Beslenilmelidir.

Her gün 25–30 g lif tüketmek:

• Tokluk sağlar.
• Sindirimi düzenler.
• Kan şekerini dengeler.

Lif kaynaklarına ise sebzeler, tam tahıllar, baklagiller, chia, keten tohumu vb. örnek verilebilir.

5. Sağlıklı Yağlar Tercih Edilmelidir.

• Zeytinyağı, avokado, ceviz, badem, balık gibi yağlar insülin direncini azaltır.

6. İşlenmiş Etler Azaltılmalıdır.

• Sucuk, sosis, salam, işlenmiş kırmızı et tüketimi diyabet ve kalp hastalığı riskini artırır.

 Bu nedenle, önerilen beslenme kurallarına düzenli olarak uyulduğunda kan şekerinin daha dengeli seyrettiği, günlük yaşamda daha iyi bir enerji düzeyi ve genel iyilik halinin sağlandığı bir beslenme düzeni oluşturmak mümkündür; dengeli ve sürdürülebilir beslenme alışkanlıkları diyabet yönetiminin en önemli destekçisi haline gelir.

Diyetisyen Buse Ergin

Beslenme ve Diyetetik

Yayınlanma Tarihi: 14.11.2025