Girişimsel Radyoloji
Ameliyatsız Tedavinin Geleceği
Girişimsel radyoloji; ultrason, BT, MR ve anjiyografi gibi tıbbi görüntüleme yöntemlerinin kılavuzluğunda, vücudumuzdaki hemen her organda görülebilecek hastalıkların tanı ve tedavisinde bilinen yöntemlerin dışında farklı yöntem ve teknikler kullanan bir bilim dalıdır.
Girişimsel radyoloji işlemleri hedefe yönelik tanı ve tedavilerdir. Bu sayede başarı oranı yüksektir. Yapılan işleme bağlı ortaya çıkabilecek yan etkiler diğer uygulamalara oranla daha azdır. Bu uygulamalarda büyük cerrahi kesiler yapılmadığı ve genel anestezi ihtiyacı daha az olduğu için işlem sonrasında bunlara bağlı ciddi yan etkilerle karşılaşılmaz. Dolayısıyla hastanın hastanede kalış süresi kısalır.
Girişimsel radyolojik işlemler, diğer tedavi yöntemlerinden farklı olarak tekrarlanabilir. Ayrıca bazı hastalıkların tedavisinde cerrahi ya da tıbbi tedavi seçenekleri kalmadığında girişimsel işlemler tek seçenek olabilir.
Girişimsel radyoloji işlemleri, bir organ veya bölgedeki lezyonun tanısını koymak için yapılan biyopsilerden, tedavi amacıyla damar içinden (vasküler) veya dışından (nonvasküler) gerçekleştirilen girişimlere kadar geniş bir alanda uygulanır.
Girişimsel Radyoloji: Damar İçi (Vasküler) İşlemler
Beyin (serebral) damarlarına yönelik işlemler
- Serebral anevrizma (baloncuk) embolizasyonu: Beyin damarlarında gelişen anevrizmalara, anestezi eşliğinde ve anjiyo cihazı yardımıyla, genellikle kasık atardamarından girilerek ulaşılır. Mikrokateterler anevrizmanın içine ilerletilir. Bu kateterler aracılığıyla anevrizmanın içine metal sarmallar (koil) veya stent yerleştirilerek anevrizma kapatılır.
- Serebral arteriyovenöz malformasyon (damar yumağı, AVM) tedavisi: Anestezi eşliğinde ve anjiyo cihazı yardımıyla, genellikle kasık atardamarından girilir. Beyin damarlarındaki AVM’lerin merkezine mikrokateterle ulaşıldıktan sonra damar yumağı, tıkayıcı özellikteki sıvı ajanlarla kapatılarak tedavi edilir.
- Beyin inmesi (serebral stroke) tedavisi: İnme, beyni besleyen atardamarlarda pıhtıya bağlı olarak gelişen ani tıkanıklıktır. İnmelere yol açan boyun ve beyin atardamarlarındaki pıhtıların tedavisinde, anjiyo cihazı yardımıyla genellikle kasık atardamarından girilir. Mikrokateterlerle beyindeki tıkalı damara ulaşıldıktan sonra pıhtılar eritici ajanlarla eritilerek (trombolizis) veya pıhtı çıkarıcı stentlerle çıkarılarak tedavi edilir.
- Beyin damarlarındaki darlıkların balon ve stentle açılması: Özellikle karotis arterlerdeki (şah damarları) kritik darlıklar stentle açılır. Karotis darlıklarının inme oluşturma riski nedeniyle tedavi edilmesi gerekir. Şah damarı ve beyin damarlarındaki darlıklarda, kasıktaki atardamara iğne deliği kadar bir girişten girilerek anjiyoda işlem yapılır. Darlıklar balonla genişletilip stent yerleştirilerek tedavi edilir.
- Venöz örnekleme: Hipofiz ve paratiroid adenomlarının yerleşimini ve hormon salınımını ortaya koymak amacıyla yapılan tanısal anjiyografik işlemdir.
- Beyin tümörlerinin veya tümöre bağlı kanamaların embolizasyonu: Bazen açık ameliyatlar öncesinde kanama sorunlarını önlemek amacıyla, beyin tümörlerini besleyen damarlar damar içinden tıkanarak tedavi uygulanır.
Vücut damarlarına yönelik girişimsel işlemler
- Balon anjiyoplasti ve stentleme: Atardamar veya toplardamarlardaki darlık ve tıkanıklıklar, anjiyo cihazı eşliğinde yalnızca balon, balon ve stent birlikte kullanılarak ya da yalnızca stent yerleştirilerek tedavi edilir. İşlemler, iğne deliği kadar bir damar girişinden ameliyatsız olarak yapılır.
- Aterektomi/trombektomi: Damarlarda gelişen ani tıkanıklıklarda, anjiyo cihazı yardımıyla ve özel kateterler kullanılarak tıkanıklığa neden olan pıhtılar temizlenebilir.
- Kitle embolizasyonları: Atardamarlardan yoğun olarak beslenen kitlelerin kanlanması özel maddelerle kesilir ve kitlenin küçülmesi sağlanır. Bu işlem, kitleye bağlı şikâyetlerin ortadan kalkmasını veya azalmasını sağlar. Bazı durumlarda tıkama işleminin ardından kitle ameliyat edilir. Bu işlem, ameliyat sırasında hastanın daha az kan kaybetmesini sağlar.
- Anevrizma embolizasyonu: Atardamar veya toplardamarlardaki baloncuklaşmalar (anevrizmalar), özel tıkayıcı maddeler kullanılarak açık cerrahi yapılmadan tedavi edilir.
- İnferior vena kava filtresi yerleştirilmesi: Bacak toplardamarlarındaki pıhtıların koparak akciğere gitmesini önlemek amacıyla vücudun ana toplardamarına (inferior vena kava), pıhtı parçalarını tutan özel filtre sistemleri yerleştirilir.
- Arteriyovenöz malformasyon ve fistül tedavileri: Doğuştan bulunan veya sonradan gelişen damar yumakları (arteriyovenöz malformasyonlar) ya da atardamar ile toplardamar arasındaki istenmeyen kısa yollar (fistüller), özel tıkayıcı maddeler kullanılarak tedavi edilir.
- Transarteriyel kemoembolizasyon (TAKE): Bu işlem, yoğun damarsal beslenmesi olan tümörlere, özellikle karaciğer tümörlerine, kemoterapi vermek ve tümörü besleyen damarları tıkamak amacıyla yapılır. Tedaviyle tümörün küçülmesi sağlanır ve kemoterapötik ilacın yan etkileri azaltılır. İşlem, kasıktaki atardamardan iğne deliği kadar bir girişle ve özel kateterler aracılığıyla anjiyoda yapılır.
- Radyoembolizasyon (TARE): Nükleer tıp bölümüyle birlikte, karaciğer primer tümörleri (HCC ve kolanjiyokarsinom) ve metastazlarının tedavisinde yitrium 90 mikrosferlerle intraarteriyel radyonüklid tedavi, yani radyoembolizasyon uygulanır. Tedavi, TAKE’de olduğu gibi anjiyoda, kasıktaki atardamardan iğne deliği kadar bir girişle ve özel kateterler aracılığıyla yapılır.
- Transjuguler intrahepatik portosistemik şant (TİPS): Portal hipertansiyon tedavisi amacıyla boyun veninden (juguler ven) girilir ve karaciğerde hepatik ven ile portal ven sistemi arasına stent yerleştirilerek şant oluşturulur. İşlem sonrasında portal sistemdeki basınç düşürülür.
- Bacak varislerinde endovenöz lazer ablasyon: Bacak toplardamarlarındaki kapakların yetersiz çalışması sonucu ortaya çıkan ve rahatsızlık veren varisler, damar içinden görüntüleme kılavuzluğunda lazer kateteri yerleştirilerek lokal anesteziyle ameliyatsız olarak tedavi edilir.
- Miyom embolizasyonu: Miyomlar, rahimde (uterus) yerleşen iyi huylu kitlelerdir. Yoğun kanlanmaları nedeniyle düzensiz adet kanamasına, kasık bölgesinde ağrıya ve kan değerlerinde (hemoglobin) azalmaya neden olabilirler. Miyom embolizasyonu ameliyatsız bir tedavi yöntemidir. Kasık atardamarından girilerek rahimdeki miyomu besleyen damarlar, mikrokateter adı verilen ince tüplerle bulunur ve tıkayıcı maddeler verilerek kapatılır.
Girişimsel Radyoloji: Damar Dışı (Nonvasküler) İşlemler
- Perkütan biyopsiler: Çeşitli dokulardaki lezyonlardan görüntüleme eşliğinde ve lokal anestezi uygulanarak biyopsiyle örnek alınır. Böylece lezyonların karakteri anlaşılır. İnce iğne aspirasyon biyopsisi ve kalın iğne biyopsisi bu yöntemler arasındadır.
- Perkütan apse ve koleksiyon drenajları: Karın ve göğüs boşluğundaki apseler (iltihap içeren sıvılar) ve koleksiyonlar (iltihap içermeyen vücut sıvıları), kateter adı verilen özel ince hortumlarla, lokal anestezi altında ve genellikle ultrason veya BT kılavuzluğunda boşaltılır.
- Perkütan basit kist ve kist hidatik tedavileri: Karın ve göğüs boşluğundaki dokulardan kaynaklanan basit kistik yapılar veya parazitlerin neden olduğu kistler boşaltılır. Halk arasında kedi ve köpekten geçtiği söylenen kist hidatik hastalığı da ameliyatsız girişimsel radyolojik tekniklerle tedavi edilir.
- Perkütan biliyer drenaj ve biliyer stent yerleştirme işlemleri: Safra yollarının tümör veya başka nedenlerle tıkanması sarılığa yol açabilir. Bu durumda safra sıvısı, kateter aracılığıyla vücut dışına alınır. Bazen safra sistemindeki dar veya tıkalı bölge balonla genişletilir ya da stent adı verilen metalik bir tüp yerleştirilir. Böylece safranın vücut içinde normalde akması gereken ince bağırsağa sorunsuz geçişi sağlanır.
- Perkütan kolesistostomi: Safra kesesi cerrahi olarak alınamayan veya bir süre ameliyat olamayacak hastalarda, kateter yardımıyla safra kesesindeki yoğunlaşmış ve iltihaplı safra dışarı boşaltılır.
- Perkütan nefrostomi: İdrar yollarındaki bir engel nedeniyle idrar böbreğin toplayıcı sisteminde birikip böbrekte genişlemeye yol açtığında, özel kateterlerle idrar dışarı alınır. Böylece böbreğin hasar görmesi engellenir.
- Perkütan double-J stent yerleştirilmesi: Böbrek ile idrar torbası (mesane) arasında darlık olan ve ameliyat edilemeyen hastalarda, böbrek ile mesane arasına double-J stent yerleştirilerek sürekli idrar akışı sağlanır.
- Perkütan gastrostomi: Ağızdan yiyecek alamayan hastalarda, görüntüleme eşliğinde ciltten mideye kateter yerleştirilerek hastanın mideden beslenmesi sağlanır.
- Perkütan çölyak ganglion blokajı: Kanser hastalarında ağrıyı veya ihtiyaç duyulan ağrı kesici miktarını azaltmak amacıyla, görüntüleme yöntemleri eşliğinde karın içindeki ağrı merkezlerine ilaç verilerek ağrı tedavisi uygulanır.
- Perkütan tümör ablasyonu (RFA ve mikrodalga ile yakma): Kanserli hastalarda tümörler yüksek ısıyla yakılarak kontrol altına alınır. İşlem; karaciğer ve akciğerin primer (kendine ait) ve sekonder (başka bir bölgedeki tümörün yayılımı) tümörlerinde, böbrek tümörlerinde ve bazı kemik tümörlerinde uygulanır. Kanser hastalarının tedavisinde önemli bir yöntemdir.
- Vertebroplasti ve kifoplasti: Osteoporoz ve hemanjiyom gibi durumlarda omur kemiklerinde çökme kırıkları oluşabilir. Güçlendirici kemik çimentosu, çökme olan kemiğin içine iğneyle verilir. Bu işlemle kemik bütünlüğünün ve çevre dokuların daha fazla zarar görmesi engellenir.

